Ieder mens wordt geboren met een eigen wil. Vanaf het moment dat een baby de oogjes opent en begint te huilen, is de wil daar. En ouders zorgen eromheen en moedigen aan. Als het kindje ouder wordt, begint ook het opvoeden.

Maar wat is opvoeden eigenlijk? Leggen wij een kind onze wil op? Of sturen we aan? Dit is een heel belangrijk thema waar je eindeloos over kunt filosoferen. Ouders die enige tijd in ‘het vak’ zitten, zullen grinniken: “Ik vraag me af of ik nog iets te zeggen heb.” En dat zegt eigenlijk alles.

Als je een kind met autisme moet opvoeden, kom je erachter wat ‘het wapen’ van opvoeden is: het wederzijds belang. Gedurende het hele leven is het belang dat ieder mens voelt datgene wat het gedrag aanstuurt, datgene wat motiveert.

Bij een jong kind (zonder autisme) ligt het belang in de wederzijdse liefde. Als mama boos is, wil een kleintje dat dat ophoudt. Hij wil weer geknuffeld worden. Soms wordt gehoorzaamheid afgedwongen met wel of geen toetje of geen televisie. Nuchter gezegd heeft een opvoeder altijd een middel nodig om duidelijk te maken waarom hij iets van het kind wil, waarom hij iets belangrijk vindt. Meestal is het belang van wederzijdse genegenheid of respect voor de situatie (zoals op school of op het werk) al voldoende.

Op school wordt het belang dat een kind voelt doorslaggevend: vriendschappen en erbij willen horen, een goed cijfer krijgen, geen straf of voor gek staan in de klas, een vak willen leren en geld verdienen, zelfstandigheid. Ook hier is er dus altijd een middel en er is altijd wederzijds belang. En het kind kiest. Daarin is hij vrij. Hij kiest zelf vanuit het belang dat hij heeft. En dat is tegelijk ons middel.

Een kind dat opgroeit met autisme groeit op met een sterke wil. Het belang om een ander te vriend te houden is kleiner. De genegenheid is er wel, maar de genegenheid zit de wil niet in de weg; die is namelijk sterker. Bij een kind met autisme is het nut waarom hij iets gaat doen veel belangrijker. Onze ‘wapens’ die we normaal inzetten bij kinderen zonder autisme zijn niet helemaal nutteloos, maar moeten met veel meer zorg en respect ingezet worden. De opvoeder moet veel en veel meer respect hebben voor de wil van het kind, want de argumenten die we normaal aanvoeren om ‘onze zin’ te krijgen als opvoeder werken niet. We begrijpen het belang van de mens met autisme niet zomaar. Daar moeten we elke keer eerst achter komen.

Een klein voorbeeld: we willen allemaal samen aan tafel eten, want dat is gezellig en vooral: zo hoort het. Een kind met autisme vindt dat mogelijk helemaal niet gezellig (hij raakt bijvoorbeeld overprikkeld van al dat gepraat) en wil dus niet aan tafel zitten. De opvoeder ziet vooral het belang van: je moet aan tafel zitten als we gaan eten en je moet gehoorzamen. Dit wordt een strijd als de opvoeder niet begrijpt waarom het kind met autisme zich verzet en niet inziet waarom samen aan tafel zitten eigenlijk bedoeld is.

Op scholen gaat dit helemaal mis. Er is helemaal geen ruimte en zeker geen tijd om iemand met autisme de ruimte te geven. Iemand met autisme moet geleerd worden dat hij moet veranderen. Het grootste belang van een kind – erbij willen horen – vervliegt op school, want hij kan niet voldoen aan alle eisen en hij komt buiten de groep te staan.

Als een kind met autisme uitvalt op school, is ons middel weg. Dan kunnen we alleen nog maar bouwen op de eigen wil van de mens en ons vertrouwen in alle goeds wat ieder mens zelf bij zich heeft. Het vraagt van de opvoeder veel geduld en liefde.